Retroscoop - Colibri Limonade: Nostalgie met koolzuurbubbels: RetroScoop
 
   Spijzen en Dranken
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Colibri limonade
Nostalgie met koolzuurbubbels 

                                               Benoit Vanhees tekst & foto´s
                                       
© 2010
  

 

Structuur

Inleiding

Inleiding

Mijn kindertijd is helemaal verstrengeld met de speeltuin van Bokrijk. Onder de talloze herinneringen die in dat verband vaak weer opborrelen –een erg toepasselijk woordje- is er die sprankelende frisdrank met zijn vrolijke naam: Colibri. 

Ze lijken wel gisteren, die momenten van anticipatie, terwijl ik tenmidden van een zwerm andere kinderen, met begerige oogjes voor het houten “wafelhuisje” of de kantine aan de inkom van de speeltuin van Bokrijk mijn beurt stond af te wachten…. Om dan met een kristallijnen stemmetje “ne groene Colibri asteblief” te bestellen, ongeduldig wachtend tot het felbegeerde koele flesje in ruil voor enkele muntstukjes over de toonbank zou gaan. En dan natuurlijk dat prikkelend genot van de eerste slok…

Nu, zoveel jaren later wou ik eens wat meer weten over de commerciële geschiedenis achter deze merknaam. Gezien de goede herinneringen die heel wat leeftijdgenoten aan de ranke fles met de prikkelende inhoud zullen hebben, verdient Colibri alleszins een plekje op deze website…

  

1   Three men in a boat…

Het begon allemaal in 1959. Drie Belgische brouwerijen besloten de krachten te bundelen, om de almacht van Coca Cola op het domein van frisdranken te tarten.

Twee bevriende bedrijven, Lamot uit Mechelen en Meiresonne uit Gent verzekerden zich van de medewerking van een derde speler, de Brouwerij Alken. Hun samenwerkingsverband werd tot het zakelijke en nuchtere COBOCO afgekort. Dit stond voor “Colibri Bottling Company”, een Engelstalige naam die wel erg doet denken aan de volledige naam van Coca Cola. (1) De drie samenzweerders wilden blijkbaar meteen de toon zetten wat betreft hun ambities op de Belgische markt.

Brouwerij Lamot had voorheen al geëxperimenteerd met de limonades Cedro en Fructor. (2) Meiresonne was na de oorlog uitgegroeid tot Vlaanderen’s tweede grootste brouwerij na Leuven, met succesvolle bieren als Celta Pils (sterk gepromoot als “vrouwenbier”, Fort-Ga, Ganda-Ale, Goliath, Stolz en Family’s. Meiresonne had eveneens ervaring op het vlak van limonadeproductie, met het merk Golf. (Kina) (3) 

     
Drie klassiekers van Meirresonne: op de achterzijde
van het viltje rechts onder stond het logo van Colibri


Vanaf 1936 verkocht Brouwerij Alken spuitwater onder de naam Alkwel, dat gewonnen werd uit een lokale bron. De verkoop ervan duurde tot februari 1954. In dat jaar stopte Brouwerij Alken met het bottelen van dit bronwater, en werd overgeschakeld op het verdelen van bronwater uit Spa.

Belangrijker in het kader van dit artikel is echter dat op basis van dit bronwater ook een limonade Alkwel werd geproduceerd. In eerste instantie werden een Citroen- en Orangeversie op de markt gebracht. Als laatste nieuwe smaak werd ook nog Ananas aan het gamma toegevoegd. Deze limonade werd zowel in kleine individuele flesjes verkocht als in familieflessen van 1 liter. De flessen waren vervaardigd in groen glas. 

In 1949 bracht Alken ook een Cola-limonade op de markt, die Alko genoemd werd. Deze werd alleen in kleine flesjes van 25 cl. zonder etiket verkocht. (Het zou gaan om dezelfde soort flesjes waarin ook Alkwel gebotteld werd, er zou dus geen aparte Alko-fles bestaan hebben. (Dhr. Jan  Indekeu van Brouwerij Alken meent zich te herinneren dat er mogelijk wel een Alko glas en -affiche heeft bestaan, zonder 100 % zeker daarvan te zijn).

Omzendbrief n° 7 van de Limburgse brouwerij, daterend van 27 november 1949 schreef hierover:

"Allen ondervinden wij de weerslag van reusachtige reklamen, gemaakt voor buitenlandse producten. Deze worden tot in onze eigen cafés, zelfs verplichte (sic), verkocht. Tot nog toe beschikten wij nog niet over een gepast verweermiddel. Daarom hebben wij een drank vervaardigd, die de vergelijking met iedere opwekkende en verfrissende drank gerust kan doorstaan."

De eerder vermelde omzendbrief spoorde de voortverkopers voorts aan om

"een uiterste inspanning te doen en (deze drank) te gebruiken als het middel om anderen uit uw klienteel te houden. Gelieve persoonlijk met ieder van uw herbergiers te spreken, en hun te vragen geen andere opwekkende en verfrissende drank te verkopen. De verplichte klanten moeten trouwens uitsluitend onze dranken, ook limonaden, verkopen. Het is voor u een zuiver verlies niet op de uitvoering van deze verplichting te waken."

De lezer mag drie maal raden over welke buitenlandse opwekkende en verfrissende drank Brouwerij Alken zich ongerust maakte... En inderdaad: in 1947 startten de families Meurice en Grené te St. Truiden met het verdelen van Coca Cola in België. In 1949 werden op hun bedrijfsterrein in de Gazometerstraat 5-7 de allereerste zelfstandige bottelarij van Coca Cola in Europa opgestart, en werden de twee families concessiehouder voor België. (4)

Coca Cola had eerder trouwens ook onderhandelingen gevoerd met Brouwerij Alken over een eventuele samenwerking. De Amerikaanse firma vroeg echter een te hoog instapbedrag, en was erg ongeduldig om van start te gaan. (Dhr. Indekeu meent zich te herinneren dat het om 25 miljoen toenmalige Belgische Franken ging, een zeer aanzienlijk bedrag. Hoe de families Meurice en Grené aan die som geraakt waren zou interessant zijn om uit te vissen) ) Alken kon het gevraagde bedrag op zo korte termijn niet vrijmaken, omdat het dat geld nodig had om de productiecapaciteit van bier te verhogen. De Brouwerij van Alken kreeg overigens ook mensen van Pepsi over de vloer. Ook zij vroegen een veel te hoog instapbedrag, en wilden bovendien de productie van hun frisdrank elders dan in de brouwerij zelf laten gebeuren. Door zo´n hoge eisen te stellen miste de grote concurrent van Coca Cola een gedroomde kans om een stevige voet op de Belgische markt te zetten. Iets dat Pepsi achteraf niet meer heeft kunnen realiseren.

Vrij snel begon dan ook een heuse commerciële veldslag met cafés en hotels als inzet. Het lag in de lijn der verwachtingen dat de consumptie van Coca Cola een negatieve invloed zou hebben op de verkoop van bier en fruitsappen. In Alken voelde men zich duidelijk ongerust, en de nabijheid van de Coca Cola-fabriek was niet van die aard om de gemoederen te bedaren. Dit verklaart de eerste poging van de Limburgse brouwerij, om met Alko een antwoord te bieden op Coca Cola. Een echt commercieel succes zou het echter niet worden. (Verzamelaars zullen beamen dat het niet zo gemakkelijk is om Alko-items te vinden, wat alvast een indirecte aanwijzing is)

Tien jaar later, wanneer de Limburgse brouwerij in het Colibri-avontuur zou stappen, had Coca Cola door middel van krachtige en opvallende reclamecampagnes steeds meer terrein gewonnen op de frisdrankenmarkt. De zin om de Amerikaanse gigant op de Belgische markt concurrentie aan te doen op deze lucratieve markt, zou eveneens in kracht toenemen...

In 1951 verving Alken de groene 1 liter-flessen van de Alkwel limonade door doorzichtige, met een etiket in een soort email en met een beugelstop. (Brouwerij Alken, Omzendbrief n° 9, 25 juli 1951) Het jaar daarop gebeurde hetzelfde met de kleine flesjes, en met de flessen Alko. (5) 


Met dank aan Dhr. Jean Indekeu
 

Brouwerij Alken verkocht en produceerde ook limonade van het Duitse internationale merk Sinalco. (Sinalco AG, Detmold) Het ging om een frisdrank met een exotische smaak, en een wat verrassende rozige kleur. Alen was evenwel geen alleenverdeler voor België: diverse andere firma´s brachten eveneens Sinalco op de Belgische markt.

Net zoals Brouwerij Alken haar Alkwel-limonades in 1951 in een nieuw kleedje begon te verhandelen, deed Sinalco hetzelfde dat jaar: een nieuwe fles, een nieuwe bak. (Omzendbrief n° 4, 17 mei 1951) In 1958 echter kwam het tot een breuk tussen Alken en Sinalco, dat vandaag nog steeds in Duitsland en Oostenrijk verkocht wordt.

Hoe dan ook: in 1959, toen de brouwerijen Lamot en Meiresonne aan een nieuwe limonade dachten, had ook Alken reeds de infrastructuur en machines om limonade te produceren. Ook de Limburgse brouwerij trad toe tot de COBOCO-samenwerking. De productie van Alko werd enkele maanden voor Colibri boven het doopvont werd gehouden stopgezet. Alko was zeker nooit een echt verkoopssucces geworden.

Met veel tamtam –“buzz” zoals reclamemakers nu zouden zeggen, werd de nieuwe limonade in april 1959 op de frisdrankenmarkt gelanceerd. (6) Colibri werd van meet af aan uitgebracht in drie verschillende smaken: oranje, citroen en cola. Het godendrankje was bovendien beschikbaar in een "ekonomische" familiefles van 75 cl en in kleinere individuele flesjes van 20 cl. De naam verscheen in middeleeuws aandoende letters op een smalle groene band om het middel van de flessen. Men zag de naam met de 3 klinkers ook verschijnen op een groene gesplitte ovaal. Zo verschenen er in heel Vlaanderen metalen reclameborden in het straatbeeld, geproduceerd door de emailleur S.A. Fluorec. Naast de merknaam verscheen soms ook een gestileerde tekening van die kleine nectarsnoeper, de vleugels opengespreid. Dit was bijvoorbeeld het geval op de houten bakken en op kleine metalen (mouw)speldjes.

Een muzikale merknaam, een gemakkelijk te onthouden symbool… De strijd om naambekendheid en een aandeel van de frisdrankenmarkt kon beginnen.

2  Ten strijde 

Om de sprankelende nieuwe spruit aan de (kleine) man en vrouw te brengen, werd een  uitgekiende marketingstrategie bedacht. Mede dank zij een zeker thuisvoordeel, wist deze nieuwkomer vanaf 1959 een deel van de markt van zijn sterke buitenlandse concurrenten af te snoepen. In 1962 was COBOCO al doorgegroeid tot de derde grootste limonadefabrikant van België. Het fabricageproces van Colibri vereiste in die periode op 1 jaar tijd al suiker uit 10 000 ton bieten, de opbrengst van 400 ha. (7)


Reclamebord uit 1962

In de aanloopfase werd Colibri zowel gepromoot als versnapering voor kinderen, als een familiedrank en als een tussendoortje voor bijvoorbeeld secretaresses. 

Ter illustratie, op 9 juni 1960 verscheen een reclame in Het Belang, waarin ouders werden aangespoord om de limonade voor hun kinderen te kopen. "Voorbeeldige ouders geven hun kinderen Colibri. Bravo vaders en moeders, en een pluim voor Colibri", stond naast een foto van glunderende ouders, voorzien van een met de hand erbij getekende kroontjes.

Een voorbeeld van reclame waarbij de drank gepromoot werd als een familiedrank verscheen in dezelfde krant op vrijdag 16 juni ´60: "Colibri voor allen: voor klein / en groot / voor heel ´t gezin". In een andere reclame (zie hieronder) zien we een vrouw in cocktailjurk de drank voor vrienden en bezoekers klaarzetten. Colibri-reclames die zich specifiek op secretaresses richtte bleven beperkt in aantal. Zo verscheen er bv. eentje op 29 oktober ´59 in Het Belang, voorzien van een tekening van een secretaresse aan een typemachine. De slogan bij deze reclame luidde: "Steeds opgewekt dank zij Colibri". Er verschenen er ook met een opgewekt tienermeisje met een modieus kapsel.

    
Colibri probeerde niet enkel kinderen te overtuigen

De promotie van Colibri verliep ook via handelsbeurzen. Zo meldde het Belang van 21 mei 1961 in de rubriek "De zondag in Limburg" dat er een stand van de limonade was op de St. Truidense Handelsfoor. De Brouwerij Alken werd er vertegenwoordigd door ene Od. Plingers. Op 30 mei 1962 maakte dezelfde krant ook melding van een stand op de Handelsbeurs van Hasselt. Op een fotootje is een kleine toonbank te zien, opgesteld naast een rek met kartonnen six packs. Een vrouw met een "beehive" kapsel staat met een stralende glimlach achter de toonbank, en op de achtergrond is een exemplaar te zien van het eerder afgebeelde kartonnen reclamebord. Op 1 mei 1964 berichtte het Belang dan weer over de aanwezigheid van Colibri op de Limburgse Handelsbeurs. We vermoeden dat de drie brouwers elk een deel van de Vlaamse markt "bewerkten", en dat Lamot en Meiresonne dus gelijkaardige initiatieven ontplooiden in de andere provincies. Dit zou evenwel verder onderzoek vereisen. Behalve op handelsforen waren de Colibri-producenten ook goed zichtbaar op de openbare weg. Patrick Herbots, wiens vader betrokken was bij het ontstaan van Colibri zond ons in dit verband deze fraaie foto van drie promotievoertuigen op een rij, die begin 1960´s op pad gestuurd werden. Men kan zien dat op elk van de drie Citroen HY-bestelwagens een andere smaak van de nieuwe frisdrank afgebeeld stond.


Collectie Fam. Herbots

Naast reclame in de pers, op handelsbeurzen en op de openbare weg is het ook interessant om eens stil te staan bij hoe COBOCO de kleinhandelaars benaderde. De verkoopsfolder "Colibri onbetwistbaar kampioen in 1964" biedt ons wat dat betreft een zeer interessante blik achter de schermen.

  
Verkoopsbrochure uit 1964

De kleinhandel diende na 5 jaar blijkbaar nog altijd wat overtuigd te worden om Colibri te verdelen. Daarom legden de 3 brouwerijen gedetailleerd uit welke commerciële ondersteuning ze veil hadden om de verkoopscijfers van de jeugdige soda pop te stimuleren. Met een aanstekelijk enthousiasme en optimisme werd de grote campagne voor dat jaar haarfijn uitgelegd...

“De strijd wordt op 2 fronten gevoerd”, klinkt het oorlogszuchtig. Voor alle duidelijkheid wordt het woordje “fronten” ook nog eens onderlijnd. “Ten eerste een grootscheepse notoriëteitskampanje (sic) via pers en affichage” (…) en “ten tweede een daverende promotie-aktie.”

Voor fase 1 van de commerciële veldtocht werd een zeer prestigieuze ambassadeur aangetrokken. Anderlecht-speler Paul Van Himst was toen nog maar 21 jaar, maar toch al goed op weg om legendarisch te worden. Zelfs op die jonge leeftijd kon hij al een palmares voorleggen om u tegen te zeggen, waaronder een paar gouden schoenen (1960 en 1961) Hij werd in ’64 voor het eerst ook “Topschutter”, iets wat hem later nog twee maal te beurt zou vallen. (8) Een tikkeltje slinks misschien, die tactiek om een verdienstelijke sportman zo’n mierzoete frisdrankjes te laten aanprijzen. Maar bon, les affaires sont les affaires… De "notoriëteitscampagne" kreeg als leuze mee: “Colibri voor kampioenen !”.


De kampioen-campagne van ´63
Colibri beperkte zich dat jaar met een anonieme "jonge
belofte" die wel een mooie Eddy Merckx-imitatie neerzette

Het thema bleek een voortzetting te zijn van een "kampioen-campagne" uit 1963. In 1964 werd echter een "echte" kampioen aangetrokken.

Op 700 affiches van 10 m² zal hij gedurende de top-3 maanden over het gehele land de kwaliteiten van de Colibri-limonades verkondigen (…).”

Iets waarmee de “nationale voetbalvedette nr. 1” heel wat lokale politici jaloers kon maken. Deze affichecampagne werd verder stevig ondersteund door reclame te maken in een met zorg uitgekozen gamma populaire tijdschriften. Zo verschenen er volledige pagina’s in vierkleurendruk in Humo/Moustique, Bonnes Soirées/Mimosa, Bonnes Nouvelles/Goed Nieuws, Zondagsvriend, De Post, Ons Land en Le Soir Illustré.

    
Voetballer Van Himst als
Colibri-ambassadeur (1964)

Het tweede luik van het charmeoffensief betrof de jaarlijkse Colibri-wedstrijd. De verkiezingsbelofte voor 1964 luidde geestdriftig: "Colibri maakt uw dromen werkelijkheid."

Reeds vanaf het lanceringsjaar 1959 hadden de drie brouwers een Colibri-wedstrijd uitgeschreven. De eerste versie draaide rond het bedenken van Goede Daden, en bezat dan ook een hoog padvindersgehalte. Op 27 juni verscheen het reglement van de "Wedstrijd van de Goede Daad" ondermeer in het Belang van Limburg. Het reglement stipuleerde dat de wedstrijd toegankelijk was voor alle kinderen van 7 tot 15 jaar, en vervolgde:

"Iedere deelnemer zet de Goed Daad (sic) uiteen (bv. hulp aan een zieke door hem een nuttig voorwerp te schenken) die hij zou volbrengen, indien hij over een bedrag van 1.000 tot 10.000 Fr. maximum zou beschikken."

(Even in de kantlijn: mijn vader verdiende in die tijd als korporaal in het Leger maandelijks ongeveer 6.000 Fr).

Het reglement verduidelijkte nog: "Het bedrag zelf zal het klassement niet beïnvloeden." De deelnemers kregen de uitdaging voorgeschoteld om deze goede daad "in  slechts 12 lijnen op schoolschriftpapier" uiteen te zetten, en op de rugzijde van het reglement te kleven. 

De inzenders van de "25 meest simpatieke (sic) voorstellen (...) zullen zelf hun Goede Daad volbrengen die zij hebben voorgesteld. De limonades Colibri verbinden zich hun hiertoe de middelen te bezorgen." (De gebruikte taal liet wat te wensen over)

Voor de 250 best gerangschikten, inclusief de 25 grote winnaars zou een "Heerlijke Dag" georganiseerd worden. Het programma daarvan bestond uit:

- een geleid bezoek aan de productieinstallaties
- een vlucht van 3u30 boven geheel België met een DC 3 ("wat hen zal toelaten de rivieren, de grote steden, de havens, de nijverheidsinstellingen enz. te zien")
- een gezamenlijke lunch


Foto collectie Paul Van den Broeck
Onderaan de trap, met de map onder de arm, de toen nog kleine Paul

Eén van de winnaars van de Heerlijke Dag was Paul Van den Broeck. In december 2012 verschafte hij ons volgende getuigenis over die dag:

Goede daad 1959 Luchtdoop met een DC3 in het paasverlof van 1960: "Ik herinner het mij nog levendig. Zowel de Colibri limonade zelf, waarvan wij thuis sloten gedronken hebben en zeker de luchtdoop in een DC3. ´Â€Â™s Morgens ging het naar de luchthaven van Zaventem, met een bezoek aan de nieuwe vertrekhall, die twee jaar eerder opende voor de wereldexpo, de catering (dat was toen nog kleintjes) en de bagageafhandeling. Vanop het terras zagen we de vliegtuigen opstijgen en landen.Wij bezochten ook de Boeing 707 die een jaar eerder in gebruik werd genomen door Sabena. Ook in de cockpit van de DC 8 mochten we een kijkje nemen, na beloofd te hebben overal te zullen afblijven. De ganse groep mocht dan aan tafel aanschuiven voor een lunch. En dan, le moment suprême ! We zouden gaan vliegen. De herinnering is zo goed, dat het nu nog beelden oproept waar dan hartelijk om gelachen wordt. Ik heb 1 uur geslapen, 2 uur met mijn snuit in een kotszakske gezeten en gelukkig toch nog de terrilhopen van de Borinage gezien. Wat een belevenis. Jaren later, als ik weer ging vliegen, heb ik voor de veiligheid, de schrik om ziek te worden zat er nog in, toch maar een pilleke tegen wagenziekte genomen. En mijn goede daad ? I€˜k zou het niet meer weten, en of ik ze ook heb moeten verwezenlijken ???"

Voor alle andere deelnemers was er een al bij al toch nogal teleurstellende troostprijs voorzien, in de vorm van een mouwschildje of een wimpel.

Enkele maanden later, op vrijdag 29 april 1960 publiceerde Het Belang van Limburg dan een grote reclame met een glunderend meisje, poserend naast een mooie piramide van Colibri 6-packs en onder de slogan "50 kg. Colibri voor Marie" de verklarende tekst:

"Marie Vermusche, primus van de Wedstrijd van de Goede Daad, die we hier samen gekiekt zien met haar kleine broer Jozef en haar zusje Lutgarde (in de cirkel) ontving haar gewicht in limonade ter gelegenheid van de prijsuitreiking. De weegschaal duidt 50 kg. aan. Zo zal een stralende Marie heel haar familie kunnen tracteren op heerlijke Colibri limonade."

Twee weken later werd verder bericht over de afloop van de wedstrijd. Onder de titel "Colibri geeft vleugels" liet de limonadeproducent in dezelfde krant op 19 mei een foto verschijnen, met een groepje duidelijk opgewonden kinderen poserend voor een DC-3 Dakota van Sabena. "Een bravo voor die brave kinderen, en leve Colibri", zo lezen we op het kwartblad.

Ook de daarop volgende jaren werden telkens zo´n Colibri-wedstrijd georganiseerd. Tijdens de derde Goede Daad-wedstrijd moesten de kandidaten aanduiden, wie van de volgende Italianen het meest betekend hadden voor hun land: Dante, Caruso, Franciscus van Assisi, Verdi, Da Vinci, Marco Polo, Michelangelo en Vivaldi.

Het is ons niet helemaal duidelijk op basis van welke criteria de jury-leden hun "type-oplossing" hadden bereikt. Hoe dan ook: de eerste kolom op het deelnemersformulier was gratis. Wilden de deelnemers een andere rangschikking voorstellen, dan kon dat, op voorwaarde dat ze een schijfje toevoegden, die onder de kroonkurken van de familieflessen terug te vinden waren. De 50 winnaars wonnen een reis naar Sicilië, en mochten deelnemen aan de eigenlijke Goede Daad-aktie: ze mochten namelijk een gelijkaardige reis aanbieden aan een ander kind.

In 1964 lag de klemtoon blijkbaar meer op verkopen dan op Goede Daden. De verkoopsbrochure van dat jaar legt aan kleinhandelaars uit dat onder een deel van de kroonkurken van Colibri familieflessen gekleurde stippen werden aangebracht. Geel, blauw en groen kwamen overeen met 1 punt, rood met 20. De folder verraadde aan de insiders -de handelaars- hoeveel kroonkurken van zo’n gekleurd bolletje voorzien waren: gemiddeld 1 op 4. Onder slechts 1 op 240 kroonkurken zat een rood bolletje verscholen. De bedoeling was dat klanten zoveel mogelijk stippen van eenzelfde kleur verzamelden (o.a. door te ruilen), en liefst ook nog wat rode. Die moesten vervolgens op de reglementaire “plaatjes” worden bevestigd en worden opgestuurd.

Het jaar daarvoor, in 1963 werden op die manier voor meer dan 1.000.000 fr. aan prijzen uitgeloot, waaronder 50 luchtreizen naar Sicilië. Interessant in feite om te zien hoe de verschillende Belgische economische takken elkaar verstevigden. COBOCO kocht vele tonnen suiker aan, wat goed was voor de boeren. Bovendien werden tickets aangekocht bij de nationale luchtvaartmaatschappij SABENA... Mogelijkerwijze werd de lift ook teruggestuurd, en bood SABENA Colibri aan boord van haar vliegtuigen aan.

Net zoals in 1959 wimpels en speldjes als troostprijs werden voorzien, werden er in 1964 voor een flink bedrag aan prullaria gekocht, opdat geen van de deelnemers met lege handen zou achterblijven. De verkoopsfolder van 1964 onderstreept inderdaad het belang, dat iedereen zich een beetje als een winnaar zou kunnen beschouwen. De prijzenpot bevatte dan ook een erg uiteenlopend assortiment, gaande van “plastieken speelgoed, ballen (zie bv. op de reclame met Van Himst), bouwdozen, boeken, platen, (schaalmodellen van) auto’s, fotoapparaten, tot en met fietsen en gitaren ! Iedereen die een minimum aantal plaatjes bijeen verzameld heeft, kan alzo aanspraak maken op een prijs.” Dat "minimum" wordt evenwel niet verduidelijkt.

De folder concludeert goedgeluimd: “U ziet zo dat dit systeem de kinderen tot een maximum aankoop van Colibri-flessen zal aanzetten. Er is immers geen klassering of wat ook: iedereen wint!”. Waarmee bedoeld wordt: de kinderen, de winkeliers maar natuurlijk vooral de drie handige brouwers.

Nu, de verkoop op allerlei manieren aanzwengelen is natuurlijk niets meer of minder dan de essentie van handel drijven. Zo’n technieken worden door zowat alle bedrijven toegepast, wat ook nodig is, willen ze niet in de anonimiteit en onverschilligheid ten onder gaan. Maar als je het zo cru en zonder franjes geformuleerd ziet, lijkt de limonade opeens een paar belletjes met een wrange bijsmaak te bevatten.

Het jaar daarop, in 1965 waren volgende prijzen te winnen: 
 
- 1° tot 10° prijs een bandopnemer van Novak
- 11de tot 100ste prijs was een Elektrofoon Novak type "Johny" of een fiets “Libertas”
- 101 ste tot 1000 ste: Een lederen voetbal F.B. Blanc n° 5 of een Fototoestel Agfa Iso-Rapid
- 1000 tot 2000: Een vulpen Waterman Flash
- 2001 tot 3000: Een luxe kogelpen Waterman Tip Flair
 
Om de één of andere reden was de rode stip ondertussen gedevalueerd van 20 naar 10 punten. Mogelijk werd besloten om hem in een groter aantal dan 1 op 240 flessen te laten verschijnen. Het wedstrijdadres was Tervuurse laan 142 te Brussel.

Maar keren we even terug naar de campagne van 1964. We benoemden reeds de diverse tijdschriften waarin Paul Van Himst als ambassadeur voor Colibri-limonade verscheen. In al die bladen verschenen in 1964 ook nog eens drie bladzijden reclame om de Colibri-wedstrijd te lanceren. Ook in De Bond/Le Ligueur werd actie gevoerd.

Deze gezinsbladen waren misschien niet het meest ideale om daadkrachtig de nieuwsgierigheid van de jongste lezertjes te prikkelen. Maar het waren natuurlijk de mama´s en papa´s die de geldbeugel beheerden.

De jeugd had toen zelf ook al haar eigen lectuur. Uit de Van Himst-folder uit 1964 blijkt dat ook deze jeugdbladen niet over het hoofd werden gezien. Om de Colibri-wedstrijd te promoten, werden alleen al dat jaar 6 advertenties van een volledig blad geplaatst in Juke-Box, Robbedoes/Spirou, Zonneland (°1919) en de Franstalige tegenhanger Tremplin en zelfs in Zonnekind (°1958) / Bonjour ! Blijkbaar zagen de brave paters van de Abdij van Averbode er geen graten in, om het lekkere maar tandbedervend goedje in hun publicaties voor de jeugd te laten bewieroken. Voor wat betreft de band met de figuur van Robbedoes/Spirou, die bleef innig tot op de dag van vandaag.

Verder werd het reglement ook nog eens “aan 120 000 kinderen persoonlijk” opgestuurd, al verklapten de brouwers niet hoe ze aan deze adressenlijst kwamen.

Winkeliers en verdelers van Colibri zouden in 1964 nog verder gestimuleerd worden tot verkopen. In het kader van de Colibri-wedstrijd zouden nog eens 300 000 omzendbrieven via de verkoopsdiensten over heel het land verspreid worden. Deze "mailing" zoals we het vandaag zouden noemen, bevatte het reglement van de wedstrijd, de lijst met prijzen en kleine affiches. (9) Deze konden worden opgehangen in de vitrines, aan de winkeldeur of aan de kassa, zodat klanten goed zagen dat ook deze winkelier aan de actie participeerde. Ook drukkerijen en reclameagentschappen pikten dus hun graantje mee...

3   De hoge vlucht van de colibri  

                 

Colibri werd al snel een succeslimonade. Van meet af aan trok COBOCO de kaart van hoe gezond de limonade verondersteld werd te zijn. We beperken ons hier tot de reclamecampagne in Het Belang van Limburg om dit te illustreren.

De oudste ons bekende reclame voor Colibri dateert van zaterdag 9 mei 1959. Meteen al vielen na de slogan "Indien u houdt van iets nieuw" de woorden "vruchten" en "natuurlijke suiker". Op zondag 24 mei werd men nog duidelijker: "Ook u verkiest gezonde verfrissingen" en "Pittige verfrissende limonade, bron van kostbare vitamine C." Dezelfde boodschap werd er ook via publireportages ingehamerd. Zo lezen we op 29 mei in de rubriek "Nieuws in het kort": "Nieuw: een limonade uit zuivere fruitextracten en suiker. Het is alsof een citroen of een sinaasappel in uw glas werd uitgeperst. Parelend, doch niet te veel verfrist Colibri zonder gevaar voor maagstoornis." Op zondag 7 juni werd als slogan een retorische vraag gebruikt: "Waarom is Colibri een gezonde drank ?", waarbij het woord "gezonde" voor alle duidelijkheid extra in de verf werd gezet.

Deze invalshoek zou in de volgende jaren consequent en voortdurend worden herhaald. De daarbij aangehaalde argumenten waren:

- de cola-variant is "gewaarborgd zonder cafeïne"
- de limonade bevat "vruchtenextracten" of wordt gekenmerkt door "de smaak van vers fruit"
- ze is dan ook een "bron van vitamine C"
- bovendien bevat ze "geen kinine en saccharine" maar wel "natuurlijke suiker"

In feite ontbrak enkel nog een erudiet uitziende man in witte jas, met een stethoscoop rond de nek, die met een aanwijsstokje deze argumenten aanduidde... De kampioen-campagne bijvoorbeeld suggereerde op een handige manier, dat dank zij de vitamine C en de natuurlijke suiker, de prestaties van de drinkers zeer gunstig beïnvloed zou worden.

        

De vruchtenextracten werden ondermeer ontwikkeld en geproduceerd door aromafabrikant Lecocq uit de Lazarijstraat 42-44 (later 46) in Hasselt. (Kruispunt met de Palmstraat). De Ets. Achille Lecocq, opgericht in 1921, staat in de Indicateur de l´Industrie et du Commerce Alimentaires (Brussel, Lesigne 1953) opgenomen in de rubriek distillerieën. Opvolger Maurice Lecocq (1917-2006) was trouwens erevoorzitter en stichter van het Nationaal Jenevermuseum van Hasselt. Daarnaast was hij Oud-Voorzitter van de Associatie van Belgische Aromafabrikanten. De vroegere gebouwen werden in 2010 afgebroken, om plaats te maken voor appartementen. Het bedrijf verhuisde inmiddels naar een ruimere locatie in Zonhoven, en tot op de dag van vandaag komen er aroma´s van bij Lecocq in Colibri voor. Alken kocht evenwel ook extracten van andere producenten aan voor de limonadeproductie. Zo werden de sappen van Orange en Citroen bij invoerders van zulke sappen aangekocht.

Zoals al eerder gezien, bleven al deze marketing-inspanningen niet zonder resultaten. Colibri werd al in 1962 de derde limonade op de Belgische markt. Het merk vroeg eveneens een internationale merkinschrijving aan, maar volgens dhr. Jean Indekeu werd de limonade uiteindelijk enkel maar aan de Belgische militairen in Duitsland verkocht. Een internationale merkinschrijving geldt enkel in landen waar een producent ook effectief een bepaald merk verhandelt. Aangezien er geen Colibri naar Duitsland of bv. Italië geëxporteerd werd, stond het andere producenten in die landen vrij om de naam Colibri te gebruiken, hetgeen ook effectief gebeurde.

Aimé Meiresonne heeft de familiale brouwerij na de oorlog uitgebouwd tot één van de grootste van Vlaanderen (na Leuven). In haar hoogdagen werkten er 600-750 mensen, afhankelijk van het seizoen. De ondernemer had evenwel geen erfgenamen om de zaak verder uit te bouwen. In hetzelfde jaar als de bovenstaande reclamecampagne werd ontwikkeld, begon hij met onderhandelingen om zijn bedrijf te verkopen. Het werd uiteindelijk Artois, die het eens zo trotse Meiresonne binnenhaalde. Twee jaar later overleed de zakenman en drijvende kracht achter deze Gentse brouwerij. Amper enkele maanden later werd gestopt met het brouwen van bier in de Gentse installaties aan de Koepoortkaai. Maar zie, -een interessant teken aan de wand- de productie en het bottelen van limonade daarentegen ging gewoon door. (10) Op de website van het Gentse wijkcomité Overschelde wordt deze episode als volgt toegelicht:

Personeelsleden die het bedrijf verlieten (ontslag, pensionering etc.) werden niet meer vervangen. Begin 1975 vernam het overblijvende personeel via een omzendbrief dat de ondernemingsraad van Artois beslist had over te gaan tot een herstructurering van haar productiepolitiek. Alleen het bottelen van limonade zou voorlopig nog doorgaan.

Volgens de raad was de locatie tussen Koepoortkaai en Apostelhuizen te beperkt om daar een rationele en competitieve productie-eenheid verder uit te bouwen. Het overblijvend personeel zou binnen de Artoisgroep herplaatst worden (o.a. te Zwijnaarde) en 60-plussers konden met vervroegd pensioen. Eind 1976 was alle activiteit in de eens zo bloeiende brouwerij definitief stilgevallen en werden haar poorten gesloten. Het einde van alweer een bekende Gentse brouwerij…” (11)

Nadat Meiresonne door Artois was overgenomen en Lamot door het Britse Bass, bleef enkel Brouwerij Alken over om Colibri voor de (bijna altijd) brave kinderen op de markt te houden.


De Alkense brouwerij omstreeks 1958. Het jaar daarop
startte de Limburgse brouwerij mee het Colibri-verhaal op


4   Man overboord

Brouwerij Alken was in 1923 ontstaan, door het samengaan van het 300 jaar oude Indekeu en St. Aldegondis (1881). De brouwerij evolueerde van 39 personeelsleden in 1923 naar 801 in 1961. De productie van dranken steeg in dezelfde periode van 14 500 naar 370 000 hectoliter. (12)

In 1978 kocht de Franse voedingsgroep BSN zich in de Limburgse firma in. Deze Franse groep werd vervolgens in Danone herdoopt, en in 1980 verwierf het onder die naam volledige controle over "Alken". Het werd samengevoegd met de andere Belgische brouwerijactiviteiten van Danone, namelijk Anglo-Belge en Callebaut. (13) Deze nieuwe groep stond eerst bekend als Alken-Kronenbourg. Er stond evenwel geen rem op de schaalvergroting in de brouwerijwereld, en in 1988 werd ook Maes aan de groep toegevoegd. De naam veranderde andermaal, en werd nu Alken-Maes.

Teken aan de wand dat er veranderingen op komst waren kwam er, toen Dhr. Yannick Boes in 1981 een contract sloot met Coca Cola, waarbij de Amerikaanse firma de distributiecapaciteit van de Brouwerij Alken inschakelde voor de levering van Coca Cola. Alken van haar kant liet de Cola-smaak uit het Colibri-assortiment vallen. (14)  

In de 1980´s verdween eveneens de fles met ribbels, en werden modern uitziende etiketten voor de nieuwe flessen ingevoerd. Net zoals bij wijnflessen was er een groot etiket en een etiket om de hals van de fles. Helaas is niet elke verandering ook automatisch vooruitgang. De restyling oogt erg modern, maar zal daardoor ook weinig nostalgici weten te bekoren. Restyling is in dit geval dan ook een duur woord om te zeggen dat de huidige flessen ontdaan werden van hun vroeger persoonlijke cachet: de ranke vorm, de ribbeltjes. Benieuwd hoe het grote publiek zou reageren, mocht Coca Cola haar klassieker van een fles plots afschaffen, en door een ultramodern ogende vervangen...

De Colibri Bottling Company werd op 31 december 1990 volledig opgeslorpt door Brouwerijen Alken-Maes NV. De bottling en de commercialisering van het merk is echter sinds 1991 in handen van de vennootschap SA Villers-Monopole. (Rue de Givet 39 in 5600 Villers Le Gambon  071/66.77.34)

De "look" van de flessen werd verder gemoderniseerd. Na een akkoord met uitgeverij Dupuis werd de sobere groene band van weleer vervangen door een opvallend etiket, opgevrolijkt met een afbeelding van Robbedoes. De rosse stripheld ziet er nog altijd even schalks en springlevend uit als tijdens de reclamecampagne uit 1964.


Een  Waals volkscafeetje dat duidelijk een leveringscontract
had met het Gentse Meiresonne (Celta, Colibri)

Hoewel het merk de harde concurrentie heeft weten te overleven, lijkt het vandaag de dag nog slechts een schim van wat het ooit was. Zo is het nog maar in een beperkt aantal verkooppunten terug te vinden. De limonade wordt thans in Wallonië door Villers-Monopole geproduceerd. Zij produceren en commercialiseren nog steeds 3 smaken. De Cola-smaak wordt voorlopig niet meer gemaakt. Het assortiment bestaat vandaag uit Citron (doorzichtig), Lemon (geel) en Orange (oranje). De formule van individuele fles en familiefles werden wel tot op heden bewaard.

In de eerste maanden van 2012 werd -53 jaar na de start van dit boeiend avontuur- in stilte volledig gestopt met de productie van Colibri...


5  Concurrenten
Naast de concurrentie van een aantal wereldvermaarde Amerikaanse frisdranken (Coca Cola, Fanta, Sprite, 7 up, Pepsi…), kreeg Colibri ook concurrentie van een hele reeks andere Belgische merken, al dan niet stevig regionaal ingeplant.

Het zou ons uiteraard te ver leiden in het korte bestek van dit artikel om ze allemaal op te sommen, maar om met een aantal te volstaan waren er bijvoorbeeld: 

     

  • Akta (Brouwerij Haacht)
  • Parasol en Orange (Brouwerij Piedboeuf)
  • Meudon (Brouwerij Marine, Neder-over-Heembeek)
  • Exota (Van Tuijn Limonadefarbiek)
  • BIP limonade (vier smaken)
  • Sirène
  • Hill´s (Herent)

6) Het verzamelen van Colibri-tems

Colibri-items vallen uiteen in twee grote categorieën: items oorspronkelijk bestemd voor winkeliers en de horeca enerzijds, en items die bij de consument eindigden. De opdeling is evenwel een beetje arbitrair: zo waren Colibri-glazen niet alleen in de Horeca terug te vinden, maar ook in tal van huishoudens.

Wie op zoek gaat naar Colibri-items, kan zo nu en dan wel eens iets vinden op veilingsites als eBay (flessen, glazen, onderleggers…), www.Tweedehands.be (houten kratten, stripverhalen) of www.Delcampe.be (reclame, papieren items…). Opgelet evenwel. Er zijn enkele andere firma’s die dezelfde merknaam hebben. Zo was er in Frankrijk een koekjesfabriek die Colibri heette, en een hele reeks chromo’s uitbracht. Bij Delcampe zal men moeten ploeteren doorheen postzegels met colibri’s, of reclame voor Colibri-aanstekers. Uiteraard kan men ook de zoekopdracht verfijnen, maar daardoor riskeert men over een aantal items heen te zoeken, indien verkopers de omschrijving van hun item nogal rudimentair hebben gehouden.

De opsomming van Colibri-items die u hier terugvindt, is maar een voorlopige lijst. Wie weet heeft van andere items, mag ons zeker contacteren, bij voorkeur met een foto of scan. We vullen de informatie graag aan, om alzo tot een zo compleet mogelijk artikel over Colibri te komen.

Zo zou het ons geenszins verbazen, mochten er ooit ook flessenopeners als promtie geproduceerd en verdeeld zijn geworden.


A: Items voor winkeliers en de horeca

Colibri-ijskasten

Vergelijkbaar met die van Coca-Cola: grote groene ijskasten met het logo: vrij zeldzaam, maar ook wel een beetje groot voor in een doorsnee verzameling...

Gelakte metalen reclameborden

 

Gelakte borden met de merknaam Colibri in het wit, geplaatst over een groene en middendoor gesplitste ovale achtergrond. Voor zover bekend zijn dit de enige type borden die voor het limonademerk werden geproduceerd. Ze dienden als eye catcher op verkoopspunten van de sprankelende drank.

Gelakte borden mogen niet verward worden met emailleborden. Er blijken twee drie borden van verschillende afmetingen te bestaan. De naam S.A. Fluorec vermeld op deze borden slaat niet op de producent, maar op het reclamebureau dat als go between optrad tussen de opdrachtgever en de producent van de borden.

De vraagprijzen op online veilingsites lopen nogal uiteen, maar lijken zich te situeren rond 75-125 euro, ten minste voor niet verroeste, verbleekte of bekraste exemplaren. Al bij al een behoorlijk bedrag voor een tamelijk onhandig, kwetsbaar verzamelstuk. Men treft ze eerder aan bij verzamelaars van gelakte borden dan bij die van Colibri-items.

Kartonnen reclameborden


De afmetingen van het hierboven afgebeelde
exemplaar
uit 1962 zijn L 70 x H 50 cm.


        

 

Verkoopsfolders
 
 

Metalen windmolentjes

Deze metalen items dienden rechtop op een staander gezet te worden, zodat ze vrolijk in de wind konden rondwentelen. Het is ons niet bekend of ze bedoeld waren voor de Horeca (terrasjes) of voor klanten, die het item als windwijzer in hun tuin konden plaatsen (?). Zoals in de onderstaande rubriek te zien, bestonden er ook kartonnen "propellers": het lijkt dus waarschijnlijker dat de metalen voor de Horeca bestemd waren, en de kartonnen voor het grote publiek. Temeer daar de metalen bordjes zowel voor Colibri als voor Cristal reclame maakten.

 

Houten kisten

Er bestonden modellen voor familieflessen en voor de kleinere individuele flesjes. Hieronder een oude bak voor individuele flesjes uit 1959, zoals de zijkant vermeldt. Exemplaren van 1960 kregen een lik gele verf over de samenstellende delen van de kist, zoals de foto daaronder toont. De gele bak is duidelijk hoger, en dus voor de grotere familieflessen.

De houten kisten werden vanaf 1974 vervangen door plastieken bakken. 

 

Glazen


Drie verschillende modellen van Colibri-glazen.
Het exemplaar rechts is het oudste model.

 

Zoals op de foto´s te zien, verschenen in de periode dat Colibri hoge toppen scheerde verschillende soorten glazen. De verschillen lagen niet alleen in de opschriften, maar ook in de vorm.

 

Onderleggers (viltjes, sous-bocks)

    

  

- Reeks van een 10-tal komische onderwerpen, getekend door Ernest “Jo el” Azara (3 met duikers, 2 in woestijn 1 op Noordpool, 1 inbreker, een handig circusdier enz. die allemaal van Colibri dromen.

- Daarboven: exemplaar met een kleurrijke colibri, die met rietjes uit drie verschillende flesjes Colibri slurpt, kwestie van de kleuren van zijn rijkgeschakeerd vederpakje op peil te houden.

- Ronde met op de achterzijde reclame voor Stolz bier (Meiresonne).

 

 B)  Items gericht op de consument  

Reclame in tijdschriften

    

 

Plastieken latje

In de collectie van het Gentse MIAT (Museum Industriële Archeologie en Textiel) zit eveneens een 6,5 cm lange plastieken latvormige reclame, waarop een fles en het Colibri logo op te zien zijn. Ze werden geproduceerd door Otten Plastics S.A.

 

Kartonnen vlerkjes

 

Tot hiertoe hadden we dit item voorlopig als "propeller" geïdentificeerd. Martine Lateste stuurde echter in december 2010 volgend bericht naar Retroscoop hieromtrent:

"Ik ben geboren in 1957 en sedert 1959 hadden wij een strandcabine aan de ´Drie gapers´ te Oostende (Koninginnelaan - aan het huidige stedelijk zwembad). Op de eerste rij, net naast de redderscabine, stond in de jaren ´60 een snoep- en drankencabine, uitgebaat door de familie Lingier. Colibri was daar ´de´ limonade. Als trouwe klant kreeg je dan wel eens e en extra´tje zoals driehoekige wimpeltjes van Colibri (papieren vlaggetjes van zo´n 15 cm zijde, rond een houten stokje geplakt. Groene met witte letters en omgekeerd, om op je kettepiste te zetten!) en ook soms kartonnen vlerkjes die je in elkaar kon plooien en die je dan naar elkaar kon smijten. Een soort voorloper van de huidige frisbee. Jullie ´propellers´ zijn - volgens mij - mijn jeugdvlerkjes... Mijn persoonlijke voorkeur ging steeds uit naar de groene Colibri´s, die waren zo zuur dat je er extra speeksel door produceerde! Hele leuke site hebben jullie, bedankt!"

 

Kartonnen 6 packs

  
Er bestonden ten minste twee verschillende versies
van deze kartonnen draagmandjes

 

Flessen:

Family fles (0,75 L) en individueel (0,20 L). (zie eerdere afbeeldingen) 

 

Epiloog

Heel recent besloot een nieuwe investeerder het Colibri-verhaal nieuw leven in te blazen. Drie smaken werden gelanceerd, limoen, citroen en oranje. Hoewel een logo werd gekozen, dat vaag op het oude lijkt, werd de karakteristieke geribbelde glazen fles jammer genoeg niet weerhouden. Daardoor riskeert de nieuwkomer te weinig verschil te gaan maken met het groot gamma van frisdranken dat nu reeds op de markt is. Het is dus afwachten of dit initiatief uiteindelijk geen stille dood zal sterven, bij gebrek aan een voldoende groot commercieel draagvlak.

 

Geraadpleegde sites en documenten

Dhr. Jean Indekeu bezorgde ons zeer interessante informatie omtrent de limonadeproductie van Alken, voor de lancering van Colibri. We danken hem tevens van harte om het artikel op eventuele onjuistheden te hebben willen controleren.

Onze dank gaat verder uit naar Dhr. Luc Francotte, Manager Partnerakkoorden van NV Brouwerij Alken-Maes, die eveneens waardevolle aanvullende informatie heeft overgemaakt.

In dec. 2012 bezorgde Paul Van den Broeck ons een grappige getuigenis als één van de 25 winnaars in 1959 van de wedstrijd De Goede Daad. In 1960 leidde dit o.a. tot een luchtdoop in een DC 3. Mr. Van den Broeck bezorgde ons eveneens de foto die zijn vader van dat gebeuren gemaakt heeft. Ook aan hem onze welgemeende dank voor deze extra informatie ! 

(1) Piet Sierens (1990, 1995)

(2) Korte geschiedenis brouwerij Lamot  

(3) Korte geschiedenis brouwerij Meiresonne (Gents wijkcomité Overschelde)

(4) De Coca-Colafabriek wordt voor een laatste keer tot leven geroepen in Sint Truiden

(5) Omzendbrief n° 4, 19 juni 1952)

(6) We baseren ons op de datum, aangebracht op de houten Colibri-kist uit onze Colibri-collectie.

(7) "NV Brouwerij Alken klaar voor nieuwe Euromarkt taak"; Belang van Limburg 25 nov. 1962 blz. 28

(8)   Wie meer wil weten over Paul Van Himst: zie zijn biografie  "Over mezelf”

(9)   Voor dit gedeelte heb ik de informatie gebruikt uit het intern document “Colibri onbetwistbaar kampioen in 1964” Deze brochure van de verkoopsdirecteur werd in een Amerikaanse omslag naar duizenden winkeliers verstuurd. Het document bevat geen verdere referentiegegevens. 

(10)   Piet Sierens en  Korte geschiedenis Lamot

(11)   Korte geschiedenis brouwerij Meiresonne op. cit.

(12)  NV Brouwerij Alken klaar voor nieuwe Euromarkt taak; Belang van Limburg 25 nov. 1962 blz. 28  We vermoeden dat de productie van limonade inbegrepen is in deze cijfers. 

(13)   Wikipedia-artikel over Brouwerij Maes en de interessante fiches per brouwerij van Piet Sierens (zie: COBOCO)

(14) e-mail van Dhr. Boes 14 feb. 2011 

 

 

 

 
 
database afsluiten