Lofzang
van de huisdeur ...

Tekst en alle foto´s
Benoit Vanhees

 
Inleiding

Foto´s zeggen vaak meer dan duizend woorden... Deze pagina wil gaandeweg een fotografische ode vormen aan huisdeuren met een elegante uitstraling of een verrassend ontwerp. Het maakt niet uit of ze nu in Art Nouveau, Art Deco of modernistische stijl zijn, of duidelijk uit de Atomic of Space Age dateren. 

Zoals verder uit de indeling zal blijken, willen we ook oog hebben voor opvallende details, zoals een boomerangvormige deurknop of gekleurd glas-in-lood, het gebruik van fraai hout of siersmeedkunst. Soms vormt een deur een interessant geheel met zijraampjes of stijlelementen in de muur er rond. Ook deze randelementen vormen een interessante invalshoek.

Er zijn eigenlijk 101 redenen te bedenken, waarom een op het eerste zicht banaal voorwerp als een huisdeur een dankbaar onderwerp kan zijn voor een foto. De voornaamste is echter dat oude deuren stelselmatig aan het verdwijnen zijn. Huisdeuren zijn nu eenmaal aan weer en wind blootgesteld, om nog niet te spreken van de duizende keren die ze jaarlijks op al dan niet zachtzinnige wijze open en dicht worden gedaan. Dit, samen met ouderdom, veroorzaakt slijtage en verrotting, zeker wanneer de deuren niet goed onderhouden worden. Niet behandeld of beschermd hout gaat immers snel achteruit.

Soms spelen eerder trends een rol, en wordt een nog redelijk goede deur als "verouderd" aanzien. Een andere mogelijkheid is dat bewoners energie-besparende redenen in het achterhoofd hadden bij een vervanging. De nieuwe wetgeving hieromtrent zal zeker het verdwijnen van oude deuren in de hand werken, wanneer huizen doorverkocht worden. Sommige eigenaars vinden dan weer de uitstraling van een oude deur niet in overeenstemming met hun persoonlijkheid of met hun professionele bezigheid. Een oude deur -hoe mooi ook- in een voor de rest trendy kapsalon oogt inderdaad wat bizar. Helaas eindigen op die manier heel wat prachtige deuren hun drukke bestaan in containerbakken voor bouwafval...

Heeft jouw woning ook een ongewoon elegante of originele toegangsdeur ? Heb je je ook altijd al verbaasd over de vreemde vorm van de deurknop ? Is het een deur die koppig aan de vernielzucht van de moderne maatschappij heeft weten te ontsnappen ? Stuur ons één of meerdere foto´s naar info@retroscoop.com, we brengen al dit en eigen beeldmateriaal graag hier op 1 stek samen !

Tot slot: mondelinge toestemming tot fotograferen werd voor de meeste afbeeldingen gevraagd en gekregen. Alle elementen die een huis kunnen identifiëren, zoals een huisnummer worden zoveel mogelijk weggesneden of onleesbaar gemaakt. Sommige bewoners waren echter helaas afwezig. Hoe dan ook... Bent u van mening dat deze website een afbeelding bevat die er onterecht op staat, of niet overeen komt met de afspraken, dan zullen we deze uiteraard onverwijld van Retroscoop verwijderen. Anderzijds willen we alle mensen die bereidwillig toelieten dat er foto´s van hun huisdeur getrokken werden bij deze nog eens van harte bedanken.

 

Indeling artikel

Inleidende opmerkingen

A) Voor de 1930´s Art Nouveau etc

B) 1930´s / 1940´s Art Deco, Modernisme, Nieuwe Zakelijkheid...

C)  1950´s en later Atomic Age, Space Age, Expo ´58 stijl....

D) Zo zot als een klink ?

Inleidende opmerkingen

Het precieze bouwjaar van de gefotografeerde huizen is ons doorgaans onbekend. Het is dus een beetje afgaan op elementen zoals de stijl van naburige huizen, om te komen tot de misschien wat kunstmatige opsplitsing van voor en na 1930. Niettemin botsen we zelfs op deze manier op soms onvermijdbare meoilijkheden bij het dateren. Daar waar sommige duidelijk "moderne" ontwerpen zeker niet van voor 1930 zijn, is het daarentegen heel goed mogelijk dat sommige ontwerpen die erg 1910 aandoen, in feite "retro-modellen" uit de 1930´s zijn.

Naast een wat kunstmatige indeling in tijd, splitsen we de drie hoofdstukken (voor 1930, 1930´s-1940´s en 1950´s en later), ook op in

- de eigenlijke deuren
- interessante elementen van de deur
- stijlelementen rond de deur.

Interessante elementen : ingewikkeld of origineel ijzersmeedwerk, houtsnijkunst, het gebruik van verschillende soorten hout, glas-in-lood, klinken, kloppers, bellen... 

Stijlelementen rond een deur : gebruik van bijvoorbeeld gekleurde bakstenen, reliefelementen, sierlijke afdakjes, zijraampjes en zo meer.

A) Periode voor de 1930´s 

A.1: Deuren van voor de 1930´s

 Rechts: niet echt de mooiste, maar niettemin een verrassend
ontwerp voor in een Art Nouveau-woning (Hasselt)

    

            
Drie exemplaren uit het Antwerpse. De rode deur rechts
dateert uit 1912. Uiterst rechts: Hoboken

            

Hoewel Art Nouveau in belangrijke mate zijn stempel wist te drukken op het begin van de 20ste eeuw, was eerder een beperkt percentage van de huizen uit de eeuwwende in deze stijl opgetrokken. In het verlengde hiervan, waren dan ook heel wat deuren uit het begin van de 20ste eeuw niet versierd mer de typische zweepslag of degebogen lijnen, of met kunstsmeedwerk geïnspireerd op planten of bloemen.

Neem nu bijvoorbeeld de hieronder afgebeelde sublieme deur, die we tijdens één van onze zwerftochten in de straten van Antwerpen "ontdekten". De deur met haar zeer groot en prachtig glas-in-loodraam heeft op zich strakke lijnen, enkel wat verzacht door de cirkels op regelmatige afstanden van elkaar in het smeedwerk rond het glas-in-lood-raam.

Nochtans gaat het om de originele huisdeur van de woning, die van voor WO 1 dateert. De glas-in-lood compositie is bijzonder fraai. De stukjes glas die gebruikt werden om de veren van de pauw te suggeren, bestaan uit diverse kleuren, zoals de detailopname toont. Het geheel is nog eens omkaderd door groen glas, met een heel uitdrukkelijke textuur. Het geheel moet bijzonder solide zijn, dat het glasraam de tienduizende malen dat de deur dichtgetrokken werd zo goed heeft weten te overleven. Het spreekt voor zich dat dit exemplaar een ereplaatsje heeft verworven in mijn persoonlijke top 10 !

De pauw komt anders wel zo nu en dan voor in Art Nouveau-huizen. Het bekendste voorbeeld is wellicht "Le Paon Royal" op het Astridplein in Antwerpen, nabij de ingang van de Zoo. In de rubriek over fresco´s zullen we nog een ander voorbeeld met een pauw toevoegen, een versiering van een gevel uit de wijk Zurenborg.

Hieronder nog een aantal andere deuren, die naar alle waarschijnlijkheid van voor 1930 dateren, maar niet in Art Nouveau-stijl werden opgetrokken:

A.2: Interessante details

- Glas-in-lood versieringen

(Oudenaarde)

(Antwerpen)

 
(Antwerpen: sierlijke luifel, net
een lampenkap van Tiffany´s...)

- Siersmeedwerk

(Ellezelles)

- Interessant houtsnijwerk en gebruik van verschillende soorten hout.

A.3: Interessante stijlelementen rond de huisdeur 

B) De 1930´s en 1940´s 

B.1: deuren uit de 1930´s en 1940´s

Een prachtig geheel uit 1938, ergens in Antwerpen. Oorspronkelijk bevatte de inkomdeur drie vertikaal geplaatste ´patrijspoorten´, zoals die in het deurtje links. Deze werden op zeer geslaagde wijze (voorlopig) vervangen door een langwerpig Art Deco-raam. In het artikel "Architectuur / Vensters op de wereld" tonen we ook de prachtige glas-in-loodramen die bij dit eersteklas onderhouden huis horen... Ga zeker eens een kijkje nemen, het loont de moeite !

Heel wat huisdeuren worden eigenlijk in verkeerde kleuren geschilderd. Smeedwerk, hoe sierlijk ook dat voor tamelijk donker glas gemonteerd is, maar zwart geschilderd werd, zal niet tot zijn goed recht kunnen komen. Enkel door het gebruik van aangenaam contrasterende kleuren en tinten worden immers de interessante of sierlijke details goed zichtbaar... Hieronder tonen we een aantal exemplaren, waar deze tip met brio werd toegepast...

 
(Schoten)

Naast het al dan niet geslaagd gebruik van kleuren en kleurencombinaties, speelt natuurlijk ook de vindingrijkheid qua vormgeving een zeer belangrijke rol om te bepalen of huisdeuren tot de prestigieuse top behoren.

Hieronder volgen (nog) een aantal voorbeelden van deuren, die om uiteenlopende redenen in het oog weten te springen. Versieringen hoeven helemaal niet overweldigend te zijn, om fraai te zijn. Misschien werd in de Art Nouveau net ietsje te ver gegaan in het toevoegen van steeds ingewikkeldere decoraties... Ook met bolvormen, cirkels, driehoeken of met verticale en horizontale lijnen kunnen heel geslaagde ontwerpen bekomen worden:

Andere ontwerpen leggen volledig de klemtoon op zeer simpel of juist ingewikkeld ijzersmeedwerk... 

Hierboen: Indrukwekkend versierde toegangsdeur
en dus visitekaartje van het voormalig
atelier van een siersmid in Vorst.

 
Groothandel in exotisch fruit, Brussel 

     
Rechts: een kindercrèche ? (Antwerpen)

Garagedeuren

Ook bij garagedeuren vinden we soms interessante decoraties terug. Het groter oppervlak dat ze bestrijken, laat toe om frivoliteitjes toe te voegen, die niet of minder zouden passen bij de minder brede huisdeur van de hoofdingang.

(more)

 B.2:Interessante details

-glas-in-lood

    
Oudenaarde

 
Uiterst sierlijke luifel in Hoboken, Antwerpen

- Siersmeedwerk en originele vorm van kijkvenster

In sommige deuren werden initialen
in het siersmeedwerk verwerkt.

B.3 Interessante stijlelementen rond de huisdeur 

    
(2 x Mortsel / Antwerpen)

   
(2 x Oudenaarde, 1 x Antwerpen)

    
(Antwerpen)

           
(Hasselt)

Hierboven: een van de meest sublieme ontwerpen die we tot op heden tegenkwamen: een half open bebouwing naar een ontwerp van J. de Lantin (inscriptie), met een wel zeer frivole inkom... Het gaat om een bijzonder fraai halfrond bouwwerkje op zuilen, opgetrokken rond de dubbele toegangsdeur. (bouwjaar onbekend)

Ook fantasierijk, deze voorname toegangsdeur ergens in Hasselt

C) De 1950´s en later 

(1957-´58 Kiel, Sociale appartementen) De originele deuren werden
vervangen door plastieken exemplaren, maar met behoud van het
retro-karakter van de deuren, en blijkbaar ook met de oude handvaten (?)

(Boven: Mortsel / Onder: Genk)

Twee heel typische voorbeelden uit de late 1950´s, vroege 1960´s, die een aantal kenmerkende elementen verzamelen: de pastelkleuren, de (buitensporig grote) boemerangvormige klinken, de afwisseling van bakstenen met natuursteen enz. Vaak werden er ook nog eens een aantal vierkante stukken gekleurd glas in een asymmetrisch patroon in die natuursteen verwerkt.

   
(Beiden: Genk, links 1962, rechts 1958)

Twee andere heel typische voorbeelden, hoewel hier zonder pastelkleuren. Let op tot hoe laag de boemerangvormige deurknop links reikt. Rechts een ongewone mozaïek, die van ver op een vreemd gevormd venster uit donker glas lijkt, en een deurklink zoals een herstellingsteken uit een muziekpartituur. Dit pittige huis huis ademt volop de sfeer van Expo ´58 uit !

     
(Antwerpen)
Boven: Misschien niet de mooiste,
maar toch onmiskenbaar "very fifties"...

Hierboven: Twee deuren gelinkt aan de medische wereld, links met een wit kruismotief, rechts met een slang... Datering afgaande op de gevels van de huizen of de deur zelf is erh moeilijk: we vermoeden dat ze uit de tweede helft van de 1940´s dateren, of uit de vroege 1950´s. 

De deuren hieronder lijken ons dan weer uit de late 1950´s of vroege 1960´s te zijn: 

    
(Antwerpen)

    
(Fantasierijk exemplaar Oudenaarde) 

Vreemd genoeg is het veel gemakkelijker om fraaie deuren uit de 1930´s te vinden, dan deuren die de typische geest van Expo ´58 uitstralen. Is het omdat de jonge gezinnen die er in die tijd in trokken, al meer beïnvloed waren door de wegwerpmaatschappij, trends en modes, en daarom ook sneller overgingen tot het vervangen van de oorspronkelijke deur ?

Ook in de 1950´s en 1960´s vormden deuren soms een interessant geheel met omringende stijlelementen, zoals hierboven al voor een stuk met beeldmateriaal werd aangetoond (afwisseling baksteen/natuursteen enz.) We hopen in de toekomst nog andere illustraties te kunnen toevoegen, zoals bijvoorbeeld dit glas-in-loodraam boven de toegangsdeur van een appartement uit de late 1950´s, vroege 1960´s, met "abstracte" mensenfiguurtjes:

Vanaf de jaren ´60 beginnen deuren er veel soberder, om niet te zeggen saaier uit te zien. Hout verdwijnt meer en meer, (alu- en goudkleurig) aluminium en kunststoffen beginnen aan hun opmars. Allemaal materialen, die veel minder onderhoud vragen, ook al veroorzaakt vervuiling soms toch ook oxidatie en roetneerslag. Er was misschien nog enige speelsheid in de geglazuurde deurklinken (zie volgend hoofdstukje), maar behalve dat bescheiden frivool accentje werd "onpersoonlijk" het nieuwe credo.

Mensen -en zeker heel wat tweeverdieners- willen ook minder tijd stoppen in het regelmatig onderhoud van een deur. Waar vroeger veel tijd gestopt werd in het op regelmatige tijdstippen herschilderen, het hout te boenen, koperen onderdelen op te blinken en dergelijke, zoeken mensen nu naar deuren die een minimum aan onderhoud vragen. Tierlantijntjes zijn dan ook meer en meer uit den boze, en het decoratieve maakt meer en meer plaats voor het louter functionele, wat een spijtige evolutie is.

Die zucht naar soberheid maakt dat de zintuigen van nieuwsgierige neuzen zoals ik minder en minder redenen vinden om geprikkeld te geraken, leuke ervaringen en indrukken te registreren. Met een globaal straatbeeld dat steeds maar saaier wordt, is er steeds maar minder aanleiding om dopamine aan te maken, en een gevoel van welbehagen en trots te stimuleren.

Vandaag de dag is ook het aspect veiligheid steeds belangrijker geworden, met speciale sloten, parlofoons en camera´s. Deze ontsieren helaas ook vaak op zich mooie oude deuren. Veel aanbod op dit vlak dat met het karakter van zulke oude deuren rekening houdt -al was het maar qua kleurengamma- wordt er niet aangeboden. Probeer maar eens een parlofoon in kleuren en vormen te vinden die niet in al te schril contrast staan met een Art Nouveau deur ! De nieuwe wetgeving rond het isoleren van een woning tegen warmteverlies zal ook het verdwijnen van nog meer oude dceuren in de hand werken. Indien deze oude, karaktervolle deuren vervangen worden door saaie, banale deuren, kan men dan ook eigenlijk zeggen dat het bestrijden van de ene soort warmteverlies die van een andere soort in de hand werkt...

D) Zo zot als een klink ? 

Het lijkt ons ook een interessante invalshoek, om aandacht te schenken aan elementen als klinken, kloppers, ongewone bellen (zoals een leeuw met uitgestoken tong, die als klepel dienst doet) enz.  

        

                
Twee modellen met draken, met anders geplaatste vleugels

           
Zelfs voor iets relatief simpels als een klink leggen nogal
wat ontwerpers veel verbeelding aan de dag... 

   
De 3° en 4° zijn twee exemplaren uit de buurt van
viswinkels en -restaurants rond het Brusselse Place St. Catherine

(more)

Typisch late 1950´s

 Opgepast gevaarlijke leeuw !

   
  


Knock knock who´s there ?

    
Twee wolven of bloeddorstige waakhonden
houden de wacht...(Oudenaarde)

Vervolgens: een elegante zwanenhals, die meteen beelden oproept van Zuid-Frankrijk: tafeltjes met glazen pastis, Fransmannen die belotte spelen en een zachte zeebries die het touwwerk van zeilboten in het nabijgelegen haventje doet klepperen...

Hieronder dan: zoals links te zien werd ook koper (of verkopering) vaak bij deze buismodellen gebruikt. Behalve deze vrij klassieke modellen werd ook met smeedijzer geëxperimenteerd, zoals daaronder te zien.

     
(Oudenaarde / Stadsfeestzaal Antwerpen)

   
(Antwerpen / Oudenaarde / Antwerpen)

Heel populair in de 1950´s en 1960´s: de dynamische vorm van een boemerang als deurknop. Deze vorm vond men bv. ook terug in asbakken en andere gebruiks- of siervoorwerpen. Gelijkbenige boemerangs waren eerder zelden, meestal ging het om modellen die wat op het logo van Star Trek leken.

Ook populair waren driehoeken met afgeronde punten, vechtbijlvormige, naast uiteraard de oerklassieke en eerder saaie rechthoekige, vierkantige en parallellogramvormige modellen.

Minder frequent bij gewone huizen dan bv. bij de inkomdeur(en) van appartementen, winkels, café´s... waren de modellen opgebouwd rond een geplooide en gechromeerde metalen buis.

1960´s

1970´s

Het aantal variaties op dit soort deurknoppen is bijzonder uitgebreid. Alle kleuren en kleurcombinaties lijken wel aan bod te zijn gekomen. Sommige zijn bijna egaal éénkleurig, anderen tonen vreemde abstracte vormen, weer anderen stellen meetkundige figuren voor. De meeste handvaten zijn rechthoekig, met de lengte-as vertikaal geplaatst, maar zo nu en dan wordt er van die vorm of plaatsing afgeweken. Het is ons niet helemaal duidelijk of deze reeks van één en dezelfde fabrikant was, noch of deze deurknoppen inderdaad pas in de 1970´s verschenen zijn. Sommige onderwerpen doen inderdaad nogal "psychedelisch" aan, en dateren mogelijkerwijze van de 1960´s.

 
Een greep uit het breed gamma aan typische seventies-creaties.
De laatste foto daarentegen toont een wel heel frivole mozaïek,
die eigenlijk toch wat vloekt met de super-sobere alu-deur.

You can ring my bell...

 
Uiterst rechts een verkoperde bel met parlofoon uit de 1950´s.

  
Uiterst rechts: een ongewoon "spionnetje"